İçeriğe geç

Gayrimenkul Hukuku

Kira Tespit Davası: Ne Zaman ve Nasıl Açılır? 2026 Rehberi

Av. Aziz Can YILDIZYayın tarihi: Güncelleme:

Ahşap ev maketi, adalet terazisi ve hâkim tokmağı

Kira bedeli, kiraya veren ile kiracı arasında en sık uyuşmazlık çıkan konuların başında gelir. Kiraya veren, ödenen kiranın piyasanın çok altında kaldığını düşünebilir. Kiracı ise istenen artışın kanuni sınırı aştığını ileri sürebilir. Taraflar anlaşamadığında kira bedelini belirleme yetkisi mahkemeye geçer. Bu yazıda kira tespit davasının şartlarını, açılma zamanını, izlenecek yolu ve hem kiraya veren hem de kiracı açısından dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.

Kira tespit davası nedir?

Kira tespit davası, konut ve çatılı işyeri kiralarında, yeni kira döneminde uygulanacak kira bedelinin mahkeme tarafından belirlenmesini sağlayan davadır. Davanın dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 344. ve 345. maddeleridir.

Uygulamada dava çoğunlukla kiraya veren tarafından açılır. Ancak kanun davayı yalnızca kiraya verene tanınmış bir hak olarak düzenlememiştir. Kira bedelinin belirlenmesinde hukuki yararı bulunan kiracı da kira tespit davası açabilir.

Kira tespit davası, gayrimenkul hukuku uyuşmazlıkları içinde en sık karşılaşılan dava türlerinden biridir.

Kira artışında yasal sınır: TÜFE kuralı

Kira tespit davasını anlamak için önce olağan kira artışının nasıl yapıldığını bilmek gerekir.

TBK m. 344/1 uyarınca, yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Sözleşmede artış oranı hiç kararlaştırılmamışsa da kira bedeli, aynı sınır içinde hâkim tarafından kiralananın durumu gözetilerek belirlenir (TBK m. 344/2).

On iki aylık ortalama TÜFE değişim oranı her ay Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanır. Artışta, kira döneminin başladığı aydan önceki ay için açıklanan oran esas alınır.

Konut kiralarında 2022–2024 yılları arasında uygulanan yüzde 25’lik geçici sınır, 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona ermiştir. Bugün için geçerli üst sınır TÜFE kuralıdır.

Beş yıl kuralı: Kira bedeli ne zaman piyasa koşullarına göre belirlenir?

Kira tespit davasının en önemli ve en çok merak edilen yönü, beş yıllık süre kuralıdır.

TBK m. 344/3 uyarınca, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde, her beş yılın sonunda ve bu beş yıldan sonraki yenilenen kira yılında kira bedeli; hâkim tarafından TÜFE’deki on iki aylık ortalama değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete göre belirlenir.

Bu ne anlama gelir? Kira ilişkisi beş yılı doldurduysa, kira bedeli artık yalnızca TÜFE oranıyla sınırlı değildir. Mahkeme, kiralanan taşınmaza benzer konumdaki ve nitelikteki taşınmazların güncel kira bedellerini de dikkate alarak yeni bir kira bedeli belirleyebilir.

Beş yıllık süre hesaplanırken şunlara dikkat edilmelidir:

  • Süre, kira sözleşmesinin başlangıç tarihinden itibaren hesaplanır.
  • Bir yıllık yapılıp her yıl uzayan sözleşmelerde uzayan yıllar da hesaba katılır.
  • Kural yalnızca ilk beş yılın sonunda değil, her beş yılın sonunda tekrar uygulanabilir.
  • Sözleşmede kararlaştırılan yıllık artışların düzenli olarak yapılmış olması, beş yılın sonunda kira tespiti istenmesine tek başına engel değildir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 10.09.2019, E. 2017/10455, K. 2019/6443).

Hakkaniyet indirimi nedir?

Beş yıl sonrasında yapılan kira tespitinde mahkeme, bilirkişi aracılığıyla taşınmazın boş olarak kiraya verilmesi hâlinde getirebileceği kira bedelini belirler. Ancak yeni bir kiracıyla yapılacak sözleşmedeki bedel ile yıllardır aynı taşınmazda oturan kiracının ödeyeceği bedel her zaman aynı kabul edilmez.

Bu nedenle uygulamada, eski kiracı lehine “hakkaniyet indirimi” yapılabilmektedir. Yargıtay kararlarında bu indirimin genellikle yüzde 5 ile yüzde 20 arasında uygulandığı görülmektedir. İndirim, kiraya verenin talep ettiği rakam üzerinden değil, bilirkişinin belirlediği emsal kira bedeli üzerinden yapılır. İndirimin oranı; kira ilişkisinin süresi, kiralananın durumu ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Kira tespit davası ne zaman açılır? 30 gün kuralı

Kira tespit davası her zaman açılabilir. Ancak davanın ne zaman açıldığı, mahkemenin belirleyeceği kira bedelinin hangi tarihten itibaren uygulanacağını doğrudan etkiler. TBK m. 345 bu konuda üç ihtimal öngörür:

  1. Dava, yeni kira döneminin başlangıcından en geç 30 gün önce açılırsa: Mahkemenin belirlediği kira bedeli, yeni dönemin başından itibaren uygulanır.
  2. Kiraya veren, yeni dönem başlamadan en geç 30 gün önce kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirirse: Dava, yeni kira döneminin sonuna kadar açılabilir ve belirlenen bedel yine dönemin başından itibaren uygulanır.
  3. Sözleşmede kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa: Ayrıca bildirim yapmaya gerek kalmaksızın, yeni kira döneminin sonuna kadar açılan davada belirlenen bedel, dönemin başından itibaren uygulanır.

Bu sürelerin hiçbirine uyulmazsa dava reddedilmez; ancak belirlenen kira bedeli yalnızca bir sonraki kira döneminden itibaren uygulanır.

Örnek: Kira dönemi her yıl 1 Eylül’de yenilenen bir sözleşmede kiraya veren, davayı en geç 1 Ağustos’a kadar açarsa veya bu tarihe kadar kiracıya yazılı bildirim yaparsa, mahkemenin belirleyeceği yeni kira 1 Eylül’den itibaren uygulanır. Bu tarihler kaçırılırsa ve sözleşmede artış hükmü de yoksa, yeni bedel ancak bir sonraki 1 Eylül’den itibaren geçerli olur.

Yazılı bildirimin kiracıya gönderilmiş olması yetmez; kiracıya ulaşmış (tebliğ edilmiş) olması gerekir. Bu nedenle bildirimin noter aracılığıyla ihtarname olarak yapılması, ispat bakımından güvenli bir yoldur.

Dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur

1 Eylül 2023’ten itibaren, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B). Kira tespit davaları da bu kapsamdadır.

Süreç kısaca şöyle işler:

  • Arabuluculuk başvurusu, adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır.
  • Taraflar arabulucu huzurunda kira bedeli konusunda anlaşmaya çalışır.
  • Anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi, kural olarak mahkeme kararı niteliğinde sonuç doğurur ve ayrıca dava açılmasına gerek kalmaz.
  • Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenerek dava açılır.

Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Bu durumda davacı, yargılama giderleri ve harçlarla karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle ilk adım her zaman arabuluculuk başvurusudur. Arabuluculuk sürecinde geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (m. 18/A).

Görevli ve yetkili mahkeme

  • Görevli mahkeme: Kira tespit davalarına, dava değeri ne olursa olsun sulh hukuk mahkemesi bakar (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 4/1-a). Dava basit yargılama usulüne göre görülür.
  • Yetkili mahkeme: Dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde veya sözleşmenin ifa yeri olan kiralananın bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir (HMK m. 6 ve m. 10).

Örneğin Ankara Çankaya’daki bir daire için kira tespit davası, kiracının yerleşim yerinin bağlı olduğu Ankara’daki sulh hukuk mahkemesinde açılabilir.

Kira tespit davası nasıl açılır? Adım adım süreç

  1. Belgeleri hazırlayın: Kira sözleşmesi, ödeme dekontları, varsa önceki artışlara ilişkin yazışmalar ve ihtarnameler.
  2. Süreleri kontrol edin: Yeni kira döneminin başlangıç tarihini ve beş yıllık sürenin dolup dolmadığını belirleyin. Gerekirse 30 günlük süre içinde yazılı bildirim yapın.
  3. Arabulucuya başvurun: Anlaşma sağlanamazsa son tutanağı alın.
  4. Dava dilekçesini hazırlayın: Talep edilen kira bedeli, gerekçesi ve emsal bilgileriyle birlikte dilekçeyi yetkili sulh hukuk mahkemesine sunun. Harç ve gider avansını yatırın.
  5. Bilirkişi incelemesi: Mahkeme genellikle bilirkişi aracılığıyla taşınmazı ve çevresindeki emsal kiraları inceler.
  6. Karar: Mahkeme, kanuni ölçütlere göre yeni kira bedelini belirler.

Kira tespit davasında emsal ve bilirkişi incelemesi

Kira tespit davasının sonucunu çoğu zaman bilirkişi raporu belirler. Bu nedenle emsal taşınmazların doğru seçilmesi büyük önem taşır.

Emsal olarak gösterilen taşınmazların; konumu, büyüklüğü, yaşı, kat durumu, kullanım amacı, fiziksel özellikleri ve kira başlangıç tarihleri bakımından kiralanan taşınmazla karşılaştırılabilir olması gerekir. İnternetteki ilan fiyatlarının ortalaması tek başına yeterli kabul edilmez; çünkü ilan fiyatı ile gerçekleşmiş kira bedeli aynı şey değildir.

Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilir. Taraflar rapora karşı itirazlarını süresi içinde bildirebilir. Emsallerin uygun olmadığı veya taşınmazın özelliklerinin doğru değerlendirilmediği düşünülüyorsa, bu itirazların somut verilerle desteklenmesi önemlidir.

Kiracı açısından kira tespit davası

Kiraya veren tarafından kira tespit davası açılan kiracılar için şu noktalar önemlidir:

  • Beş yıl dolmadıysa: Kira artışı kural olarak TÜFE’nin on iki aylık ortalama değişim oranıyla sınırlıdır. Bu sınırı aşan artış talepleri hukuken geçerli değildir.
  • Beş yıl dolduysa: Mahkeme emsal kiraları dikkate alabilir; ancak belirlenen bedel, kiracının ödemekte olduğu kiranın altına düşürülemez ve eski kiracı lehine hakkaniyet indirimi gündeme gelebilir.
  • Kira tespit davası tahliye davası değildir: Kira tespit davası açılması, kiracının taşınmazı boşaltması gerektiği anlamına gelmez. Dava yalnızca kira bedelini belirler.
  • Ödemeler aksatılmamalıdır: Dava süresince mevcut kira bedeli ödenmeye devam edilmelidir. Ödemelerin aksatılması, ayrıca temerrüt nedeniyle tahliye riskini doğurabilir.
  • Bilirkişi raporu dikkatle incelenmelidir: Emsallerin taşınmazla karşılaştırılabilir olup olmadığı kontrol edilmeli, gerekirse rapora itiraz edilmelidir.

Kira tespit davası ne kadar sürer?

Kira tespit davasının süresi; mahkemenin iş yüküne, tebligatların yapılma süresine, bilirkişi incelemesine ve rapora yapılan itirazlara göre değişir. Kararın istinaf yoluyla üst mahkemeye taşınması da süreyi uzatır. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir.

Kira davalarının daha kısa sürede sonuçlandırılması, kamuoyunda gündemde olan 13. Yargı Paketi ile ilgili beklentiler arasında da yer almaktadır. Ancak bu konuda yürürlüğe girmiş yeni bir düzenleme bulunmamaktadır.

Kira tespit davası ile kira uyarlama davası arasındaki fark

Bu iki dava sıkça birbirine karıştırılır:

  • Kira tespit davası: TBK m. 344 çerçevesinde, kanunun öngördüğü ölçütlere göre yeni dönem kira bedelinin belirlenmesini amaçlar.
  • Kira uyarlama davası: TBK m. 138’deki aşırı ifa güçlüğü koşullarına dayanır. Sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir durumun, edimler arasındaki dengeyi ciddi biçimde bozduğu istisnai durumlarda gündeme gelir. Piyasa kiralarının yükselmiş olması tek başına uyarlama için yeterli değildir.

Hangi davanın açılacağı, sözleşmenin niteliğine ve somut olayın koşullarına göre belirlenmelidir.

Sonuç

Kira tespit davasında sonucu belirleyen en önemli unsurlar; sürelerin doğru hesaplanması, arabuluculuk aşamasının usulüne uygun tamamlanması ve emsal kira bedellerinin sağlıklı biçimde ortaya konulmasıdır. Yeni dönem başlangıcından 30 gün önceki tarihin kaçırılması, belirlenecek kira bedelinin bir yıl sonra uygulanmasına yol açabilir. Arabulucuya başvurmadan dava açılması ise davanın usulden reddiyle sonuçlanır.

Kira bedeli konusunda bir uyuşmazlık yaşıyorsanız, sözleşmenizdeki tarihlerin ve artış hükümlerinin somut olarak değerlendirilmesi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kira tespit davası açmak için 5 yıl dolması şart mı?

Hayır. Kira tespit davası beş yıl dolmadan da açılabilir; ancak bu durumda kira artışı TÜFE’nin on iki aylık ortalama değişim oranıyla sınırlıdır. Beş yıl dolduğunda ise kira bedeli emsal kiralar ve hakkaniyet ölçütü dikkate alınarak belirlenebilir.

Kira tespit davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. 1 Eylül 2023’ten bu yana kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir.

Kira tespit davasını kiracı açabilir mi?

Evet. Kira tespit davası yalnızca kiraya verene tanınmış bir hak değildir. Kira bedelinin belirlenmesinde hukuki yararı bulunan kiracı da dava açabilir.

Kira tespit davası hangi mahkemede açılır?

Kira tespit davalarına sulh hukuk mahkemesi bakar. Dava, davalının yerleşim yerinde veya kiralanan taşınmazın bulunduğu yerde açılabilir.

Kira tespit davası açılırsa kiracı evden çıkmak zorunda mı?

Hayır. Kira tespit davası yalnızca kira bedelini belirler, tahliye sonucu doğurmaz. Ancak dava süresince mevcut kira bedelinin düzenli olarak ödenmesi gerekir.

İletişim

ACY HUKUK VE DANIŞMANLIK · 0 507 516 52 58